Bốn thanh điệu tiếng Trung: cách nhớ và những chỗ thanh bị đổi
Người nghe hiểu bạn hay không phụ thuộc gần như hoàn toàn vào thanh điệu. Cùng một âm tiết đổi thanh là đổi từ, nên trong luyện phát âm, thanh điệu phải đi trước. Phần nền của pinyin xem tại Pinyin cho người mới bắt đầu.
Nhắc lại bốn thanh
| Thanh | Dấu | Đường giọng | Ví dụ |
|---|---|---|---|
| Thanh 1 | mā | cao và ngang | 妈 (mā) mẹ |
| Thanh 2 | má | đi lên dứt khoát | 麻 (má) cây gai |
| Thanh 3 | mǎ | xuống thấp rồi lên lại | 马 (mǎ) con ngựa |
| Thanh 4 | mà | rơi nhanh từ cao xuống thấp | 骂 (mà) mắng |
Ngoài ra có thanh nhẹ: ngắn và nhẹ, không mang đường giọng riêng, như 妈妈 (māma), 谢谢 (xièxie).
Lợi thế và cái bẫy của người Việt
Bạn đã quen với việc thanh điệu quyết định nghĩa của từ, nên không mất thời gian làm quen với khái niệm này như người học châu Âu. Đó là lợi thế thật.
Cái bẫy nằm ngay sau đó: gán mỗi thanh tiếng Trung cho một thanh tiếng Việt rồi đọc theo. Sáu thanh tiếng Việt và bốn thanh tiếng Trung khác nhau cả về độ cao lẫn đường đi, chưa kể tiếng Việt còn có thanh kèm nghẽn thanh hầu (ngã, nặng) mà tiếng Trung không dùng. Nếu lấy một thanh Việt làm khuôn, phát âm sẽ nghe “gần đúng” nhưng người bản ngữ vẫn thấy lệch.
Cách an toàn là học theo đường giọng, không theo tên thanh: ngang và cao, đi lên, xuống thấp rồi lên, rơi nhanh. Khi tự kiểm tra, hãy nghe âm mẫu rồi thu âm giọng mình và so sánh, thay vì tự đối chiếu với thanh tiếng Việt trong đầu.
Những chỗ thanh bị đổi
Biến điệu thanh 3
Khi hai thanh 3 đứng liền nhau, thanh 3 thứ nhất đọc thành thanh 2.
- 你好 (nǐ hǎo) → khi nói ra nghe như “ní hǎo”.
Ngoài ra, thanh 3 đứng trước các thanh khác thường chỉ đọc phần xuống, không lên lại — gọi là “nửa thanh 3”.
Biến điệu của bù và yī
- 不 (bù) đọc thành bú khi đứng trước thanh 4: 不是 (bú shì).
- 一 (yī) đọc thành yí trước thanh 4, và yì trước các thanh còn lại: 一个 (yí ge) / 一天 (yì tiān).
Thanh nhẹ
Âm tiết mất thanh gốc, đọc ngắn và nhẹ, gọi là thanh nhẹ: 妈妈 (māma), 谢谢 (xièxie).
Cách luyện
- Chọn năm từ mới và ghi thanh ngay cạnh từ.
- Đọc từng từ ba lần, đưa tay lên xuống theo đường giọng.
- Nghe bản đọc, thu âm giọng mình và so lại.
- Đặt từ vào một câu ngắn rồi đọc cả câu.
Tóm tắt
- Đừng học từ mà bỏ thanh: với HSK, thanh điệu ảnh hưởng cả phần nói lẫn phần nghe.
- Đừng quy đổi thanh tiếng Trung sang thanh tiếng Việt; học theo đường giọng.
- Biến điệu thanh 3, biến điệu của yī và bù, và thanh nhẹ xuất hiện liên tục nên cần làm quen sớm.
Về cách thanh điệu thay đổi trong lời nói liền mạch, hãy tìm hiểu sâu hơn ở biến điệu thanh điệu và thanh nhẹ và erhua.
TONE CONTOUR MAP
Đọc thanh điệu như chuyển động, không phải cao độ cố định
Quãng giọng của bạn có thể khác mẫu. Hãy bắt chước hướng của đường nét; thanh ba cũng đổi dạng khi nối với âm tiết khác.
Trong lời nói nối tiếp, đừng ép mọi thanh ba thành một đường cong đầy đủ; hãy nối sang âm tiết sau.