Thanh mẫu (phụ âm) tiếng Trung: sắp xếp 21 âm theo hơi và lưỡi

Thanh mẫu là phụ âm đứng đầu âm tiết. Thay vì học thuộc cả 21 âm theo thứ tự bảng, thực tế hơn là nhóm chúng theo nơi tạo ra âm và việc có bật hơi hay không. Đừng gán chúng vào các cặp hữu thanh/vô thanh của tiếng mẹ đẻ; hãy coi việc bật hơi — một luồng hơi thoát ra — là một trục riêng trước tiên.

Sáu cặp cần chốt trước

Không bật hơi	Bật hơi	Điều cần kiểm tra
b	p	khi mở môi, một dải giấy có rung không?
d	t	khi nhả đầu lưỡi, hơi có tiếp tục thoát ra không?
g	k	khi nhả phần sau của lưỡi, hơi có tiếp tục thoát ra không?
z	c	hơi có được cọ xát gần răng không?
zh	ch	ở vị trí quặt lưỡi, bạn có bật hơi không?
j	q	ở vị trí phía trước, bạn có bật hơi không?

Không bật hơi không có nghĩa là “hữu thanh”. Âm b tiếng Trung thoát ra ngắn hơn, hơi được giữ lại. Tiếng Việt có âm bật hơi “th”, hãy dùng cảm giác đó: điểm mấu chốt ở đây là luồng hơi, không phải hữu thanh hay vô thanh. Treo một tờ giấy mỏng trước miệng: với p/t/k/c/ch/q nó rung rõ, còn với các âm bạn cặp thì hầu như không động.

Chia theo ba vị trí lưỡi

z/c/s tạo ra gần mặt sau của răng cửa; zh/ch/sh/r với đầu lưỡi cuộn nhẹ ra sau; j/q/x với lưỡi phẳng và đưa ra trước. Gộp chung lại khiến chúng khó phân biệt bằng tai.

Luyện tập bắc qua các nhóm: nói 知 (zhī, “biết”), 七 (qī, “bảy”) và 子 (zǐ, “con”) liên tiếp, không phải từng âm một. Dù âm chưa hoàn hảo, chỉ cần phán đoán được hai điều — “lưỡi có cuộn hay không”, “hơi mạnh hay yếu” — là bạn thấy được chỗ cần sửa.

Đừng dừng ở thanh mẫu

Phụ âm luôn kết hợp với vận mẫu. j/q/x đi với các âm i và ü, các âm quặt lưỡi đi với các âm -i và u; hãy làm quen với những kết hợp đó. Để chỉ luyện các nhóm khó, hãy sang chinh phục các âm khó, hoặc làm bài luyện thanh mẫu và vận mẫu.